«Η Εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων και το Δημοτικό Σχολείο Αρφαρών:
Δύο θεσμοί που διαμόρφωσαν την ταυτότητα της τοπικής κοινωνίας»
ΠΕΡΙΛΗΨΗ
Η παρούσα εργασία υλοποιήθηκε στο πλαίσιο των Δράσεων Ενεργού Πολίτη και είχε ως στόχο τη γνωριμία των μαθητών με την ιστορία του τόπου τους μέσα από τη μελέτη δύο σημαντικών θεσμών: του Ιερού Ναού Αγίων Θεοδώρων Αρφαρών και του Δημοτικού Σχολείου Αρφαρών. Η έρευνα βασίστηκε σε επιτόπια παρατήρηση, επίσκεψη στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Αρφαρών, μελέτη φωτογραφικού υλικού, βιβλιογραφική αναζήτηση και συλλογή προφορικών μαρτυριών.
Μέσα από τη δράση οι μαθητές κατανόησαν ότι η τοπική ιστορία αποτελεί πολύτιμο στοιχείο της πολιτιστικής μας κληρονομιάς και ότι η διατήρησή της αποτελεί ευθύνη κάθε ενεργού πολίτη.
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Η τοπική ιστορία αποτελεί έναν ζωντανό σύνδεσμο ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Μέσα από τη μελέτη των μνημείων, των κτιρίων, των παραδόσεων και των ανθρώπων ενός τόπου, οι μαθητές αποκτούν βαθύτερη γνώση της ιστορίας τους και αναπτύσσουν αίσθημα σεβασμού απέναντι στην πολιτιστική κληρονομιά.
Στο πλαίσιο της δράσης οι μαθητές της Στ ΄ τάξης του Δημοτικού Σχολείου Αρφαρών αποφάσισαν να ερευνήσουν την ιστορία δύο θεσμών που σημάδεψαν την πορεία της κοινότητας: της Εκκλησίας των Αγίων Θεοδώρων και του Δημοτικού Σχολείου Αρφαρώ
Για την υλοποίηση της εργασίας πραγματοποιήθηκαν:
Επισκέψεις
- Στον Ιερό Ναό Αγίων Θεοδώρων.
- Στο Ιστορικό και Λαογραφικό Μουσείο Αρφαρών.
Έρευνα
- Μελέτη του επετειακού τόμου:
«Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων Αρφαρών Μεσσηνίας 1879-2009» - Παρατήρηση φωτογραφικού υλικού του μουσείου.
- Καταγραφή πληροφοριών από την ξενάγηση.
- Συζήτηση με κατοίκους της περιοχής.
ΤΑ ΑΡΦΑΡΑ ΜΕΣΑ ΣΤΟΝ ΧΡΟΝΟ
Τα Αρφαρά αποτελούν μία από τις ιστορικότερες κοινότητες της Μεσσηνίας. Η γεωγραφική τους θέση συνέβαλε στην οικονομική ανάπτυξη της περιοχής ήδη από τον 19ο αιώνα.
Οι κάτοικοι ασχολούνταν κυρίως με:
- τη γεωργία,
- την ελαιοκαλλιέργεια,
- την κτηνοτροφία,
- το εμπόριο.
Καθώς η κοινότητα αναπτυσσόταν, δημιουργήθηκαν σημαντικοί θεσμοί που εξυπηρετούσαν τις ανάγκες των κατοίκων: η εκκλησία, το σχολείο και αργότερα πολιτιστικοί φορείς που διατηρούν έως σήμερα την ιστορική μνήμη.
Ο ΙΕΡΟΣ ΝΑΟΣ ΑΓΙΩΝ ΘΕΟΔΩΡΩΝ
Η ανέγερση του ναού
Ο σημερινός Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων ολοκληρώθηκε το 1879 όπου έγιναν και τα επίσημα εγκαίνια του. Πότε ακριβώς αποφασίστηκε η ανέγερση του δεν γνωρίζουμε , αλλά μπορούμε να υποθέσουμε από τη χρονική περίοδο που σχηματίστηκε το χωρίο στη σημερινή του θέση . Ο Ναός είναι αφιερωμένος στη μνήμη των Αγίων Θεοδώρων και πανηγυρίζει το Ψυχοσάββατο της Μεγάλης Τεσσαρακοστής .
Ο ναός χτίστηκε με χρήματα των Αρφαραίων . όλοι προσέφεραν , οι πιο πολλοί από το υστέρημά τους . Είναι λιθόχτιστος, αρκετά υψηλός . Στην αρχική του μορφή δεν είχε πρόναο. Το 1949 έγινε και η πρώτη εσωτερική διακόσμηση του Ναού , η οποία του έδωσε λαμπρή εμφάνιση.
Η ανέγερσή του αποτέλεσε ένα σημαντικό γεγονός για την κοινότητα, καθώς οι κάτοικοι συνέβαλαν με προσωπική εργασία, οικονομικές προσφορές και υλικά προκειμένου να δημιουργηθεί ένας ναός αντάξιος της αναπτυσσόμενης τότε κωμόπολης.
Το 2009 συμπληρώθηκαν 130 χρόνια από την ολοκλήρωση του ναού, γεγονός που τιμήθηκε με την έκδοση του επετειακού βιβλίου:
«Ιερός Ναός Αγίων Θεοδώρων Αρφαρών Μεσσηνίας 1879-2009»
Η σημασία του ναού για την τοπική κοινωνία
Η εκκλησία δεν αποτελούσε μόνο χώρο λατρείας.
Για πολλές δεκαετίες ήταν:
- τόπος συνάντησης των κατοίκων,
- χώρος κοινωνικής συνοχής,
- σημείο αναφοράς για τις μεγάλες γιορτές,
- κέντρο θρησκευτικής και πολιτιστικής ζωής.
Στον ναό τελούνταν οι σημαντικότερες στιγμές της ζωής των κατοίκων: βαπτίσεις, γάμοι, εορτές και μνημόσυνα.
Η γιορτή των Αγίων Θεοδώρων αποτελούσε πάντοτε σημαντικό γεγονός για τα Αρφαρά . Κάτοικοι από την ευρύτερη περιοχή συγκεντρώνονταν στον ναό για να τιμήσουν τους πολιούχους και να συμμετάσχουν στις εορταστικές εκδηλώσεις.
ΤΟ ΔΗΜΟΤΙΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ ΑΡΦΑΡΩΝ
Το σχολείο παλιά
Κατά την επίσκεψή μας στο Λαογραφικό Μουσείο Αρφαρών γνωρίσαμε τη σχολική ζωή προηγούμενων δεκαετιών.
Οι παλιές φωτογραφίες αποκάλυψαν:
- πολυπληθείς τάξεις,
- σχολικές γιορτές,
- γυμναστικές επιδείξεις,
- σχολικές ποδιές,
- αυστηρότερους κανόνες συμπεριφοράς.
Παλιές σχολικές φωτογραφίες μαθητών των Αρφαρών
Οι φωτογραφίες παρουσιάζουν μαθητές και εκπαιδευτικούς διαφορετικών εποχών και αποτελούν σημαντικά τεκμήρια της εκπαιδευτικής ιστορίας του τόπου.
Από την παραπάνω φωτογραφία φαίνεται ότι το Δημοτικό Σχολείο Αρφαρών λειτούργησε για κάποιο διάστημα και ως σχολείο Θηλέων .
Γυμναστικές επιδείξεις μαθητών το 1959
Σύμφωνα με τη λεζάντα του μουσείου:
«1959. Γυμναστικές επιδείξεις. Στο βάθος το ανεγερθέν κτίριο του νέου τότε σχολείου.»
Η φωτογραφία αποδεικνύει ότι η τοπική κοινωνία επένδυε διαχρονικά στην εκπαίδευση και στη δημιουργία κατάλληλων σχολικών υποδομών. Επίσης η φωτογραφία αυτή αποτελεί τεκμήριο ότι το νέο σχολείο φτιάχτηκε μετά το 1959.
Η καθημερινότητα των μαθητών
Από τις πληροφορίες που συλλέξαμε μάθαμε ότι:
- πολλοί μαθητές περπατούσαν αρκετά χιλιόμετρα για να φτάσουν στο σχολείο,
- χρησιμοποιούσαν περιορισμένο αριθμό βιβλίων,
- οι αίθουσες θερμαίνονταν με ξυλόσομπες,
- ο δάσκαλος κατείχε εξέχουσα θέση στην κοινωνία.
Γωνιά του Λαογραφικού Μουσείου Αρφαρών με τα αλφαβητάρια.
Αναπαράσταση μαθήτριας με σχολική ποδιά
Το έκθεμα παρουσιάζει τον τρόπο ένδυσης των μαθητών κατά τον 20ό αιώνα.
Η σχολική ποδιά υπήρξε για δεκαετίες σύμβολο ισότητας και κοινής μαθητικής ταυτότητας.
Μελανοδοχείο και κοντυλοφόρος
ΤΙ ΜΑΘΑΜΕ ΩΣ ΕΝΕΡΓΟΙ ΠΟΛΙΤΕΣ
Η έρευνα μάς βοήθησε να κατανοήσουμε ότι:
- η τοπική ιστορία αποτελεί πολύτιμο στοιχείο της ταυτότητάς μας,
- τα μνημεία και οι θεσμοί χρειάζονται προστασία,
- η πολιτιστική κληρονομιά πρέπει να μεταδίδεται στις επόμενες γενιές,
- η γνώση του παρελθόντος μάς βοηθά να διαμορφώσουμε ένα καλύτερο μέλλον.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Η Εκκλησία των Αγίων Θεοδώρων και το Δημοτικό Σχολείο Αρφαρών αποτελούν δύο θεμελιώδεις πυλώνες της ιστορίας της τοπικής κοινωνίας.
Η μελέτη τους μάς επέτρεψε να γνωρίσουμε τον τρόπο ζωής των προηγούμενων γενεών, να αναγνωρίσουμε τις αλλαγές που έχουν συντελεστεί στον χρόνο και να κατανοήσουμε τη σημασία της διατήρησης της πολιτιστικής μας κληρονομιάς.
Ως ενεργοί πολίτες δεσμευόμαστε να σεβόμαστε, να προστατεύουμε και να αναδεικνύουμε την ιστορία του τόπου μας.
Οι μαθητές και οι μαθήτριες της Στ΄τάξης .